Zweefvliegen “Thermiek”

Wat is thermiek?

Thermiek is een ander woord voor warme, stijgende lucht. Thermiek komt vooral voor in het onderste deel van de atmosfeer.

thermiek tekeningThermiek ontstaat doordat de zon de aarde verwarmt. De aarde verwarmt op zijn beurt weer de lucht net boven de aarde. Deze luchtlaag, grofweg de eerste 10 meter, noemen we de “grenslaag”. De grenslaag wordt door de verwarming t.o.v. de bovenliggende lucht aanzienlijk warmer, maar blijft toch op zijn plaats (net boven het oppervlak) liggen.

Voor het begrip; warme lucht is lichter als koude lucht, en wil daarom in principe stijgen.

De verwarmde grenslaag blijft tegen het aardoppervlak liggen als gevolg van “adhesie” (aantrekkingskracht van onderling verschillende moleculen); net als een druppel water aan het plafond van de kelder kan blijven hangen.

thermiek2Wanneer nu echter energie of een werveling wordt toegevoerd aan de grenslaag zal het mogelijk zijn dat de adhesie hierdoor niet voldoende sterk meer is; en de warme lucht gaat stijgen. We hebben nu warme stijgende lucht! Overigens kan zo’n impuls van alles zijn; van een fietser die door de luchtlaag fietst tot een trein, maar ook bijvoorbeeld een enkele boom die midden in een weiland een werveling veroorzaakt.

Hoe kunnen zweefvliegers thermiek vinden? Om te beginnen hebben zweefvliegers op het instrumentenpaneel zogenoemde “variometers” zitten. Een variometer geeft aan of de lucht waarin het vliegtuig vliegt stijgt of daalt. Door op dit instrument te kijken kunnen zweefvliegers zien of zij zich in thermiek bevinden. Zweefvliegers ontwikkelen in de loop der jaren ook een gevoel voor thermiek; ervaren zweefvliegers kunnen vaak al aan een duwtje onder de kont voelen dat ze een thermiekbel invliegen, nog voordat de instrumenten dit aangeven. Men zegt daarom ook wel eens dat het gevoel van de zweefvlieger “in de kont” zit.

cockpit viewVerder zijn er ook een hoop andere factoren die kunnen duiden op de aanwezigheid van thermiek. Zo kijken zweefvliegers bijvoorbeeld naar het landschap onder hen; op zoek naar plekken waar de aarde warm is (zandafgravingen, heide, fabrieksterreinen) en waar een “impulsfactor” aanwezig is (net gepasseerde trein, snelweg, ect.). De hoeveelheid aan factoren die invloed hebben op de thermiek is eindeloos.

cumulus kleinEr is echter nog een heel duidelijke aanwijzing voor de aanwezigheid van thermiek; schapewolkjes. Zo’n schapewolkje kan namelijk alleen maar ontstaan door warme stijgende lucht dat condenseert. Dit is te zien aan het draaien van de schapewolk. Een zweefvlieger zal dus weten dat onder een schapewolk thermiek zit. Dit proces is overigens goed te zien bij grote koeltorens van een kerncentrale of een andere centrale.

Hoe sterk is thermiek?

Snelheden van thermiek worden uitgedrukt in meters per seconde. Een meter per seconde is ongeveer 3,6 kilometer per uur. Gemiddelde snelheden in Nederland liggen rond de 2 m/s, maar waarden van 5 m/s worden ook vrij regelmatig gehaald. De thermiek afkomstig vanaf centrales of, zoals in Frankrijk, graanvelden die men in de brand steekt, kan sterkten bereiken van wel 15 m/s (54 km/h)!